Page 11 - Zalecenia profilaktyki i leczenia odleżyn

87
©EverethPublishing,2010
Leczenie Ran 2010;7(3–4)
Czynniki zewnętrzne [11, 17, 19, 28, 31]:
Uzasadnienie/mechanizm powstania odleżyn
Niewłaściwa temperatura i wilgotność otoczenia
Zabieg operacyjny trwający dłużej niż 2 godziny, szczególnie u osób star-
szych z chorobami serca i naczyń oraz z cukrzycą
Niewłaściwa technika zmiany pozycji ciała
Stosowane przez chorego leki psychotropowe, przeciwbólowe i uspokajające
Palenie papierosów
Używanie przez chorego bielizny osobistej i pościelowej z materiałów synte-
tycznych nie przepuszczających powietrza i krochmalonej
Nieodpowiedni poziom opieki nad chorym: zaniedbania pielęgnacyjne wy-
nikające z braku dostatecznej wiedzy na temat profilaktyki przeciwodleży-
nowej, unikanie częstej zmiany pozycji ułożeniowej chorego; nieodciążenie
miejsc narażonych na ucisk, brak czystości i suchości skóry, brak indywidual-
nego programu profilaktyki, brak dokumentacji
Brak środków, sprzętu do pielęgnacji chorego i leczenia odleżyn: brak sprzę-
tu wspomagającego ułożenie chorego, brak środków pomocniczych stabili-
zujących pozycję ciała (wszelkiego rodzaju udogodnienia w postaci podkła-
dów, klinów itp.); nieumiejętne stosowanie specjalistycznych opatrunków
bądź ich brak
Niska temperatura i niska wilgotność wysusza skórę, wysoka temperatura
zwiększa potliwość skóry
Twarde podłoże, unieruchomienie – zwiększony ucisk, zwiększony metabo-
lizm, spadek perfuzji tkankowej, hipotermia
Zwiększenie siły tarcia
Zmniejszenie mobilności chorego
Zaburzenia w ukrwieniu
Bielizna syntetyczna zwiększa wilgotność skóry, krochmal powoduje zagię-
cia oraz pochłania roztocza, które zwiększają ryzyko zakażenia rany
Przekroczenie czasu i/lub siły ucisku
Czynniki wewnętrzne [1, 11, 18, 26–29, 31, 32]
Uzasadnienie/mechanizm powstania odleżyn
Obniżenie stężenia białka w surowicy, szczególnie hipoalbuminemia
Niskie ciśnienie skurczowe krwi, niskie stężenie hemoglobiny i żelaza
Stan skóry chorego
Płeć
Wiek
Nadmiar lub niedobór masy ciała
Zaburzenia ze strony układu nerwowego: stwardnienie zanikowe boczne
(
SLA), stwardnienie rozsiane (SM), udar mózgu, uszkodzenie rdzenia kręgo-
wego (paraplegia, tetraplegia, hemiplegia), demencja starcza
Zaburzenia ze strony układu krążenia: miażdżyca, anemia
Zaburzenia ze strony układu oddechowego: duszność (przyjęcie pozycji pół-
siedzącej umożliwiającej lepsze oddychanie), rozedma płuc, gruźlica, prze-
wlekłe stany zapalne płuc i oskrzeli
Zaburzenia związane z układem pokarmowym
Zaburzenia związane z aparatem ruchu: czasowe bądź trwałe unierucho-
mienie spowodowane schorzeniem ortopedycznym, reumatoidalnym zapa-
leniem stawów
Nietrzymanie moczu i/lub stolca
Zaburzenia związane ze zdrowiem psychicznym: depresja, apatia
Gorączka
Obniżenie ciśnienia osmotycznego krwi i w konsekwencji obrzęk śródmiąż-
szowy
Zmniejszenie perfuzji tkanek i tolerancji na zwiększony ucisk, zmniejszona
tolerancja na niedotlenienie
Skóra bibułkowata, sucha, zmacerowana częściej predysponuje do urazów
i zakażeń
Kobiety dwukrotnie częściej są narażone na ryzyko powstania odleżyn,
ze względu na rodzaj skóry, która jest cieńsza i bardziej delikatna
Proces starzenia się powoduje nieodwracalne zmiany w organizmie człowie-
ka, w tymm.in.: osłabienie funkcji ochronnej skóry, zmniejszenie aktywności
ruchowej, występowanie jednocześnie wielu chorób
Nadwaga powoduje zwiększenie ucisku w tych miejscach, gdzie tkanka
kostna położona jest pod cienką warstwą tkanki podskórnej; w przypadku
niedowagi brak odpowiedniej tkanki podskórnej prowadzi do wzmożonego
nacisku powierzchniowego
Zaburzenia czucia
Zmniejszenie elastyczności naczyń krwionośnych
Niechęć chorego do zmiany pozycji ciała
Wyniszczenie: najczęściej występujące u chorych na nowotwory, objawia-
jące się brakiem apetytu, przekładające się na utratę masy ciała; niepra-
widłowa dieta – brak odpowiedniej podaży białka, witamin, makro- i mi-
kroelementów (Fe); niewłaściwa masa ciała – wychudzenie lub nadwaga;
zaburzenia związane z wiekiem starszym – brak odczuwania pragnienia
(
odwodnienie) i łaknienia (niedożywienie)
Zmniejszony zakres ruchomości w stawach, zmniejszenie elastyczności mię-
śni, osłabiona siła mięśniowa; zmniejszona mobilność
Zwiększona wilgotność i maceracja skóry
Zmniejszone poczucie dbania o własne ciało (samozaniedbanie)
Zwiększone zapotrzebowanie metaboliczne, zwiększona potliwość i wilgot-
ność skóry
Tabela 8. Czynniki zewnętrzne i wewnętrzne ryzyka odleżyn.
koszt taki wynosi powyżej 7 miliardów dolarów, w Australii
– 350
milionów dolarów, wWielkiej Brytanii suma ta mieści
się w wartości około 420 milionów funtów.
W procesie pielęgnowania chorych istotne znaczenie
mają działania prewencyjne i profilaktyczne, których reali-
zacja polega na rozpoznawaniu stanów zagrożenia zdrowia,
a następnie planowaniu i podejmowaniu działań zapobie-
gawczych i pielęgnacyjnych. W odniesieniu do odleżyn
obserwuje się pozytywne zmiany. Coraz częściej dostrzega
się znaczenie działań profilaktycznych, niekiedy bardziej
znaczących niż cała wiedza dotycząca nowoczesnych metod
leczenia już powstałych ran [28].
Zalecenie 4.1.: Indywidualne ustalenie miejsc
najbardziej narażonych na ucisk u chorego
unieruchomionego
Odleżyna może powstać w każdym miejscu ciała podda-
nym działaniu ucisku, zwłaszcza tam, gdzie występuje cien-
ka warstwa pomiędzy tkanką kostną a skórą. Najczęściej
odleżyny powstają w tzw. niskich punktach, czyli miejscach
położonych znacznie poniżej osi ciała. Wyróżnia się około
22
miejsc newralgicznych, narażonych na wystąpienie od-
leżyn:
1.
kość krzyżowa,
2.
kość ogonowa,