Mikrobiota jelitowa jako element odporności organizmu – znaczenie dla profilaktyki zakażeń związanych z opieką zdrowotną

Streszczenie: Wstęp Mikrobiota jelitowa jest złożonym ekosystemem drobnoustrojów, który współtworzy odporność kolonizacyjną, wspiera dojrzewanie układu immunologicznego i utrzymuje integralność bariery jelitowej. Hospitalizacja, antybiotykoterapia, ciężka choroba, niedożywienie oraz procedury inwazyjne mogą prowadzić do dysbiozy, zmniejszenia różnorodności mikrobiologicznej i dominacji patobiontów. Następstwem tych zmian jest zwiększone ryzyko kolonizacji drobnoustrojami wielolekoopornymi (ang. multidrug-resistant organisms – MDRO), zakażenia Clostridioides difficile, translokacji bakterii oraz zakażeń endogennych. Cel pracy Celem pracy jest omówienie znaczenia mikrobioty jelitowej w odporności gospodarza i profilaktyce zakażeń związanych z opieką zdrowotną. Stan wiedzy Przedstawiono mechanizmy oporności kolonizacyjnej, wpływ antybiotyków na mikrobiom, znaczenie kolonizacji Enterobacterales produkującymi β-laktamazy o rozszerzonym spektrum działania (ang. extended-spectrum beta-lactamases – ESBL) lub karbapenemazy oraz enterokokami opornymi na wankomycynę, a także rolę programów „antimicrobial stewardship”. Omówiono możliwości modulacji mikrobioty, w tym żywienie, probiotyki, postbiotyki, terapie mikrobiotyczne i bakteriofagi. Podsumowanie Ochrona mikrobioty nie zastępuje standardowych procedur zapobiegania zakażeniom, lecz może stanowić ich ważne uzupełnienie. Najbardziej uzasadnioną strategią pozostaje ograniczenie niepotrzebnej ekspozycji na antybiotyki, właściwy dobór spektrum i czasu leczenia oraz ścisła integracja zespołów kontroli zakażeń z programami racjonalnej antybiotykoterapii.

Słowa kluczowe: antybiotykooporność, Clostridioides difficile, dysbioza, mikrobiota jelitowa, program racjonalnej antybiotykoterapii, zakażenia związane z opieką zdrowotną

Abstract: Introduction The gut microbiota is a complex microbial ecosystem that contributes to colonization resistance, immune maturation, and intestinal barrier integrity. Hospitalization, antimicrobial exposure, severe illness, malnutrition, and invasive procedures may induce dysbiosis, reduce microbial diversity, and promote pathobiont domination. These disturbances increase the risk of colonization with multidrug-resistant organisms, Clostridioides difficile infection, bacterial translocation, and endogenous healthcare-associated infections. Aim This review paper discusses the role of the gut microbiota in host immunity and infection prevention. State of knowledge It summarizes the mechanisms of colonization resistance, the effects of antibiotics on the microbiome, intestinal carriage of extended-spectrum beta-lactamase- and carbapenemase-producing Enterobacterales and vancomycin-resistant enterococci, and the relevance of antimicrobial stewardship. Potential microbiota-targeted strategies, including nutrition, probiotics, postbiotics, microbiota-based therapies, and bacteriophages, are also considered. Conclusions Microbiota protection does not replace established infection prevention and control measures; however, it may strengthen them. The most evidence-based approach is to minimize unnecessary antimicrobial exposure, select the narrowest effective spectrum and shortest effective duration, and closely integrate infection prevention and control activities with antimicrobial stewardship programmes.

Key words: antimicrobial resistance, antimicrobial stewardship programme, Clostridioides difficile, dysbiosis, healthcare-associated infections, gut microbiota