Róża czy zapalenie tkanki łącznej? Przyczyny, objawy, różnicowanie, leczenie – przegląd piśmiennictwa

Streszczenie: Zapalenie tkanki łącznej (cellulitis) i róża (erysipelas) to dwa schorzenia skóry, które w 80% przypadków występują na kończynach dolnych. Charakteryzują się podobnymi objawami i są trudne do zróżnicowania, a wywoływane są najczęściej przez enzymy i toksyny bakteryjne, a nie przez same bakterie. W badaniach mikrobiologicznych wymazów bakterie są obecne tylko w 4–5% przypadków, dlatego w obu schorzeniach, w celu identyfikacji patogenu, należy pobierać płyn z pęcherzy. Cellulitis jest błędnie diagnozowane u 31–33% pacjentów, często rozpoznawane jako martwicze zapalenie powięzi, egzema, obrzęk limfatyczny lub lipodermatoskleroza. Róża stanowi jeden z podtypów zapalenia tkanki łącznej, a oba schorzenia obejmują układ limfatyczny. Różnice w badaniu fizykalnym są niewielkie – mimo że choroby te obejmują różne warstwy skóry, główna różnica dotyczy wyglądu brzegów zmian skórnych: w róży są one dobrze odgraniczone i nieregularne, natomiast w zapaleniu tkanki łącznej – rozmyte, czasem przebarwione. Schorzenia te są często mylone, choć wywołują je różne bakterie: paciorkowce β-hemolizujące grupy A w przypadku róży oraz gronkowiec złocisty, czasem także bakterie Gram-ujemne i beztlenowe w przypadku cellulitis. W obu schorzeniach najgroźniejszym powikłaniem, zagrażającym życiu chorego, jest martwicze zapalenie powięzi, czyli róża zgorzelinowa lub martwicza. Leczenie tych schorzeń jest podobne: antybiotykoterapia (głównie penicylinami), unieruchomienie i uniesienie kończyn, chłodne okłady oraz okłady z 2% ichtiolu, a po wyeliminowaniu infekcji wdrożenie kompresjoterapii systemowej. W Polsce odsetek nawrotowości róży wynosi 71,16%, a w przypadku nawrotów cellulitis odsetek ten mieści się w przedziale 25–60%.

Słowa kluczowe: obrzęk limfatyczny, róża, zapalenie tkanki łącznej

Abstract: Cellulitis and erysipelas are cutaneous infections that, in approximately 80% of cases, occur in the lower extremities. Both conditions present with similar clinical features and are often difficult to differentiate. They are usually induced by bacterial enzymes and toxins rather than by the pathogens themselves. Microbiological cultures from swabs detect bacterial presence in only 4–5% of cases; therefore, in both conditions, fluid from blisters should be collected to enable pathogen identification. Misdiagnosis of cellulitis occurs in 31–33% of patients, with frequent initial diagnoses including necrotizing fasciitis, eczema, lymphedema, or lipodermatosclerosis. Erysipelas is regarded as a subtype of cellulitis, and both disorders involve the lymphatic system. Distinctions identified during physical examination are subtle. Although the infections affect different layers of the skin, the key differentiating feature is the appearance of lesion margins: well-demarcated and irregular in erysipelas, and indistinct, sometimes discolored, in cellulitis. These conditions are frequently confused, despite their association with different pathogens: β-hemolytic group A streptococci in erysipelas, and Staphylococcus aureus, occasionally accompanied by Gram-negative or anaerobic bacteria, in cellulitis. In both entities, the most severe and potentially life-threatening complication is necrotizing fasciitis, also referred to as necrotizing or gangrenous erysipelas. Management is largely similar and includes antibiotic therapy (primarily penicillins), limb immobilization and elevation, application of cold compresses and 2% ichthammol dressings, followed by systemic compression therapy once infection has resolved. In Poland, the recurrence rate of erysipelas has been reported as 71.16%, while cellulitis recurrence rates range from 25% to 60%.

Key words: cellulitis, erysipelas, lymphedema