Poliheksanid w miejscowym leczeniu ran – przegląd piśmiennictwa i doświadczenia własne

Rany przewlekłe stanowią bardzo poważny interdyscyplinarny problem medyczny. Ze względu na starzenie się społeczeństwa wskaźnik częstości ich występowania stale wzrasta, a dodatkowo rośnie wraz z wiekiem chorych. Z uwagi na współistnienie wielu czynników miejscowych oraz ogólnych, mających wpływ na prawidłowy przebieg gojenia rany, zagadnienie to nabiera jeszcze większego znaczenia. Kluczową rolę pełni tu skuteczne i nowoczesne leczenie miejscowe, optymalnie dobrane do stanu rany. W niniejszej pracy omówiono rolę, cechy i działanie oraz wskazania do stosowania poliheksametylenu biguanidu (PHMB) w leczeniu ran. Poliheksanid to antyseptyk o szerokim spektrum działania przeciwdrobnoustrojowego, w tym wobec MRSA, VRE, Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa. Jest bezpiecznym, nietoksycznym preparatem antyseptycznym o niskim progu podrażnienia (1,3–1,6) i wysokim indeksie biozgodności, nie wywołuje oporności krzyżowej na antybiotyki, działa selektywnie wyłącznie na błonę cytoplazmatyczną drobnoustrojów, nie uszkadzając białka komórek ludzkich. Poliheksanid, mimo wcześniejszych kontrowersji, jest obecnie rekomendowany jako antyseptyk pierwszego wyboru w leczeniu ran skolonizowanych, oparzeń i w zapobieganiu zakażeniom miejsca operowanego. Wykazano jego korzystny wpływ na tworzącą się ziarninę w ranach przewlekłych, co przyspiesza gojenie, oraz działanie wpływające na znaczną lub całkowitą redukcję bólu u pacjentów z ranami.

Historia aseptypki i antyseptyki

Pierwszego lipca 2018 roku mija 200. rocznica narodzin wybitnego prekursora antyseptyki, nazywanego ,,wybawicielem matek” – Ignaza Semmelweisa. Wydarzenie to jest okazją do przypomnienia kluczowych odkryć, które ukształtowały wizerunek dzisiejszej medycyny i znacząco ograniczyły liczbę zakażeń szpitalnych. Naukowe podstawy aseptyki i antyseptyki kształtowały się w XIX wieku, a ich korzeni należy szukać w chirurgii. Na kartach historii zapisały się trzy wybitne postacie: Ignaz Semmelweis (1818–1865), Joseph Lister (1827–1912) oraz Louis Pasteur (1822–1895). Ich odkrycia stanowiły kamienie milowe w walce z zakażeniami szpitalnymi, z których istnienia ówcześni lekarze nawet nie zdawali sobie sprawy. Stanowiły one podwalinę relatywnie młodej dziedziny, jaką jest epidemiologia, i stały się podstawą pracy każdego pracownika medycznego. W piśmiennictwie dotyczącym tej tematyki przedstawiono także innych uczonych, których działalność zmieniła oblicze współczesnej chirurgii. Okoliczności, jakie towarzyszyły pionierskim dokonaniom naukowców, są niezwykle intrygujące, a czasem tragiczne. Celem niniejszej pracy jest przedstawienie historii odkryć kluczowych dla aseptyki i antyseptyki oraz przybliżenie uczonych, którzy w istotny sposób przysłużyli się do ograniczenia problemu zakażeń szpitalnych i w konsekwencji do obniżenia śmiertelności chorych.

Zastosowanie antyseptyków w leczeniu zakażeń ran oparzeniowych

Powikłanie infekcyjne jest jedną z najczęstszych przyczyn zagrożenia życia podczas leczenia ciężkich i rozległych oparzeń. Przerwanie ciągłości tkanek, zaburzenie homeostazy i niedotlenienie mogą doprowadzić do relokacji i niekontrolowanego rozrostu drobnoustrojów
kolonizujących ranę lub jej brzegi, a w efekcie do zakażenia, które w istotny sposób utrudnia proces gojenia, znacznie wydłużając czas konieczny do reepitelializacji. Utworzona w ranie struktura biofilmu cechuje się odpornością na działanie antybiotyków i elementów układu odpornościowego gospodarza. Obecnie dąży się do zastąpienia antybiotykoterapii miejscowej terapią bezbarwnymi antyseptykami o wysokim indeksie biozgodności, Które – wnikając w głąb struktury biofilmu – prowadzą do jego eradykacji.

Zewnątrzkanałowe i wewnątrzkanałowe zakażenia krwi związane ze stosowaniem cewników naczyniowych – wybrane elementy zapobiegania

Etiologia zakażeń krwi związanych ze stosowaniem cewników naczyniowych
(CRBSI) jest tematem wielu badań. Droga zewnątrzkanałowa jest podstawową drogą nabywania
infekcji w początkowym okresie utrzymywania wkłuć centralnych, natomiast droga zewnątrzkanałowa
dominuje w przypadku dłuższego utrzymywania cewników. Źródła zakażeń są różne
w przypadku obu tych dróg, ich prewencja wymaga wykorzystywania odmiennych rozwiązań,
ale powinny być one stosowane zawsze razem – tak, aby zminimalizować ryzyko CRBSI.
Wytyczne INS zapewniają kompleksowe rozwiązania wpływające na zmniejszenie częstości
występowania infekcji związanych z cewnikiem naczyniowym.

Zalety i wady antyseptyków stosowanych w profilaktyce i leczeniu infekcji ran oparzeniowych – okiem mikrobiologa

Powikłania septyczne ran oparzeniowych mogą prowadzić do znacznego pogorszenia stanu zdrowia pacjenta, a nawet do jego śmierci. Głównymi czynnikami zakażeń ran oparzeniowych są drobnoustroje należące do gatunków Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter baumanii oraz Staphylococcus aureus. Badania wykazują znaczący wzrost odsetka szczepów antybiotykoopornych izolowanych z oparzeń. W celu eradykacji drobnoustrojów stosowane są zatem coraz częściej antyseptyki, takie jak: chlorheksydyna, powidon jodu, poliheksanidyna, podchloryny oraz oktenidyna. W niniejszej pracy dokonano przeglądu danych dotyczących zalet oraz wad tych antyseptyków.

ZNACZENIE HIGIENY RĄK U PRACOWNIKÓW SŁUŻBY ZDROWIA

Drobnoustroje skóry – należące zarówno do mikrobioty stałej, jak i przejściowej – mogą być przenoszone bezpośrednio lub pośrednio z człowieka na człowieka. Obecnie wiadomo, że ręce pracowników służby zdrowia są podstawowym wektorem transmisji zakażeń. Higiena rąk personelu medycznego jest uznawana zatem za podstawę profilaktyki infekcji szpitalnych. Ma również wymiar ekonomiczny, gdyż zmniejszenie liczby zakażeń prowadzi do znaczącej redukcji kosztów leczenia. W zapobieganiu infekcjom ważne jest wprowadzenie odpowiedniej strategii na rzecz poprawy przestrzegania zasad higieny rąk. Metodą z wyboru – przed rozpoczęciem wielu czynności związanych z opieką nad pacjentem oraz po ich zakończeniu – jest mycie dłoni oraz zastosowanie antyseptyku (higieniczna dezynfekcja). Z uwagi na znaczenie higieny rąk wśród pracowników służby zdrowia, opracowane zostały rekomendacje – m.in. przez Światową Organizację Zdrowia (ang. World Health Organization – WHO) oraz Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób (ang. Centers for Disease Control and Prevention – CDC) – dotyczące metod dekontaminacji, wskazań do ich stosowania oraz rodzajów preparatów do higieny. W pracy opisano mikrobiotę skóry (w tym drobnoustroje potencjalnie chorobotwórcze), a także przedstawiono przeglądowe dane na temat wpływu przestrzegania higieny rąk na redukcję zakażeń oraz wytyczne dotyczące wykonania zabiegów higieny.

Porównanie skuteczności przeciwdrobnoustrojowej antyseptyków zawierających oktenidynę i etakrydynę względem biofilmu tworzonego przez szczepy S. aureus i P. aeruginosa izolowane z zakażeń ran przewlekłych

W pracy dokonano porównania aktywności przeciwdrobnoustrojowej dwóch powszechnie stosowanych antyseptyków zawierających oktenidynę i etakrydynę względem 50 szczepów Staphylococcus aureus oraz Pseudomonas aeruginosa w formie biofilmowej. Minimalne stężenie oktenidyny i etakrydyny hamujące wzrost 90% badanych szczepów S. aureus w formie biofilmowej wynosiło odpowiednio 7,81 μg/ml i 62,5 μg/ml. W przypadku szczepów P. aeruginosa w formie biofilmowej wartości MIC90 dla oktenidyny i etakrydyny utrzymywały się odpowiednio na poziomie 62,5 μg/ml i >250 μg/ml. Zastosowanie użytkowych stężeń (1000 μg/ml) oktenidyny w czasie minuty, 15 oraz 30 minut prowadziło do narastającej eradykacji form biofilmowych obu badanych gatunków bakterii, z kolei zastosowanie użytkowych stężeń (1000 μg/ml) etakrydyny okazało się nieskuteczne względem badanych szczepów P. aeruginosa, co potwierdzono obserwacjami wykonanymi za pomocą mikroskopii elektronowej. Wysoka oporność badanych bakterii na antyseptyk zawierający mleczan etakrydyny wyklucza jego zastosowanie w przypadku infekcji związanej z obecnością biofilmu wytworzonego przez P. aeruginosa.

Wrażliwość klinicznych szczepów Klebsiella pneumoniae na antyseptyki stosowane w leczeniu ran

Pałeczki Klebsiella pneumoniae, ze względu na zdolność do wywoływania infekcji u pacjentów z osłabionym układem odpornościowym, stosunkowo często izolowane są z infekcji ran przewlekłych. Jednym z filarów nowo powstałej strategii leczenia ran przewlekłych Biofilm Based Wound Care jest zastosowanie nowoczesnych antyseptyków do eradykacji drobnoustrojów. Mimo licznych prac konsensusowych, w naszym kraju wciąż często stosowane są przestarzałe i nieskuteczne antyseptyki. Celem niniejszej pracy było określenie minimalnych stężeń antyseptyków: dichlorowodorku oktenidyny (OCT), diglukonianu chlorheksydyny (CHX), powidonu jodu (PVP-jod), nadtlenku wodoru (H2O2) oraz mleczanu etakrydyny (Ethacridini lactas), zdolnych do zahamowania rozwoju pałeczek Klebsiella pneumoniae izolowanych z zakażeń ran. Najskuteczniejszym antyseptykiem, spośród badanych, okazała się być oktenidyna, natomiast mleczan etakrydyny okazał się nieskuteczny w badanym przedziale stężeń.

Nowoczesne antyseptyki – definicje, obszar zastosowania, mechanizmy działania i oporności

W dobie narastającej oporności drobnoustrojów na antybiotyki, antyseptyka zajmuje coraz istotniejsze miejsce w profilaktyce i leczeniu infekcji miejscowych. W pracy dokonano zestawienia podstawowych właściwości i rejonów zastosowań trzech popularnych antyseptyków: powidonu jodu, dichlorowodorku oktenidyny oraz chlorheksydyny, a także przedstawiono użyteczne pojęcia pomocne w analizie właściwości produktów antyseptycznych oraz prac doświadczalnych z tej dziedziny medycyny.

Evereth Publishing
Right Menu Icon